Organisatie

Tabaksblat; waar rook is, is vuur...

Bestuurscode
Als er een onderwerp is geweest waar juist gedrag en communicatie zijn overbelicht is het deze wel. In 2005 stonden de kranten en vakbladen er bol van en nu is er een duidelijk resultaat voor ons polderland. Het advies van de commissie Tabaksblat laat aan niets te wensen over. Grappen over de commissie en de code daargelaten (ik heb er tabak van), eind februari 2004 liet het kabinet weten deze code grotendeels over te nemen. Ook voedingsbedrijf Wessanen geeft midden maart 2004 aan de code volledig te willen volgen.

De ontstaansgeschiedenis van de commissie Tabaksblat heeft te maken met een tegenstrijdige achtergrond: enerzijds een nadrukkelijke beperking van de financiële uitgaven aan de werknemers van firma's en overheidsinstanties en anderzijds wordt getracht om die bestuurders te kunnen aantrekken die in het internationaal georganiseerde bedrijfsleven een veel lager inkomen zouden hebben dan hun internationale collega's uit Amerika en ZO-Azie. Een kort verslag van de belangrijkste vragen die bestuurders zich moeten stellen en de consequenties waar aandacht aan moet worden besteed.

10 aandachtspunten; 10 geboden van de code:
1. Iedere bestuurder behoort de code te kennen, hopelijk het eerste artikel van de nieuwe wet. Analoog aan de opvatting dat elke burger de wet moet kennen doet een bestuurder er goed aan de regels te kennen en te herkennen en te toetsen in de uitoefening van zijn werkzaamheden als bestuur en voor het bestuur als geheel.
2. "Persoonlijke aansprakelijkheid, zo'n vaart zal het toch niet lopen…?" is een gedachte van een uitstervend soort bestuurder. Belanghebbenden die schade hebben geleden door (on)opzettelijk toe doen of laten van de bestuurder zullen een en andere via de hoofdelijke aansprakelijkheid steeds vaker en succesvol verhalen. Bedragen van € 450.000,- worden genoemd;
3. Ga je eigen situatie na, in welke mate voldoe ik aan de code ware deze thans al in bedrijf;
4. Zonder opheldering van (vermeende) feiten kunnen bestuurders zichzelf geen decharge verlenen. Een decharge vrijwaart de bestuurders niet voor eventuele aansprakelijkheden later en analoog met ontwikkelingen vanuit Brussel ingegeven kan en zal de perso(o)n(en) een algeheel bestuursverbod worden opgelegd;
5. Besluiten genomen in meerderheid van stemmen geeft bestuurders geen vrijwaring;
6. Vermijd negatieve antwoorden op de vraag "wat zou het besluit zijn als de code nu al wettelijk was vastgelegd? De aandachtspunten van de code moeten feitelijk nu al zijn geregeld. In strijd handelen met de richtlijnen van Tabaksblat houdt ook nu al bestuursaansprakelijk in. Dit zijn dus dwingende gedragsregels. Iedere bestuurder moet op deze gedragsregels anticiperen. Vanaf nu weet je namelijk dat dit van je verwacht wordt als bestuurder. Ook is het "common sense";
7. Het is de vraag of de code "zichzelf gaat regelen?. Het kabinet mag zich terugtredend opstellen in haar rol van regisseur en niet langer een controleur zijn; de bestuurder heeft zich te richten naar deze regels en kan ook door anderen aansprakelijk worden gesteld. De eigen verantwoordelijkheid en marktwerking op dit punt kunnen we meten, ook aan de hand van "schandalen". 11.3.1: een bestuurder meldt een (potentieel) tegenstrijdig belang dat van materiele betekenis is voor de vennootschap aan de medebestuurders en verschaft daarover alle relevante informatie, incl. relevante informatie over zijn  bloed- en aanverwanten tot in de tweede graad;
8. Een bestuurder mag geen zakelijke kansen die aan de onderneming toekomen voor zichzelf of  bloed- of aanverwant tot in de tweede graad benutten. Ook mogen derden zich ten last van de vennootschap geen onrechtvaardige voordelen verschaffen. Tal van grote en kleine voorbeelden in ons land spreken hierbij tot de verbeelding;
9. Raad van Bestuur en Raad van Commissarissen gaan niet langer samen;
10. Tenslotte, het aantal commissariaten is gemaximaliseerd naar 5. Ook Tabaksblat zelf treedt daarom uit als president-commissaris bij Aegon. Deze verzekeraar kwam zelf ook in opspraak door haar dochter Meeus waarvan de bezittingen en schulden tijdelijk niet geheel in de boeken waren verwerkt, een variant op het gebeuren bij een van onze koninklijken.

Conclusies:
De bestuurdersaansprakelijkheid die in de toekomst effectief gaat worden heeft zware consequenties bij gebleken foutief handelen als Nederland Brussel snel volgt. Tot die tijd zijn de huidige regels bedoeld als leidraad om de bestuurder juist houvast te bieden om te peilen of een aansprakelijkheidsrisico is genomen of gemeden.

Het is aan de huidige bestuurders van vennootschappen maar zeker ook verenigingen, stichtingen etc. om nu al op voorhand een analyse te maken van de meeste kwetsbare activiteiten en posities in de toekomst. Voor gemeenten valt te denken aan aanbestedingen (onthoudend of terughoudend bij mogelijk tegenstrijdig belang met materiele betekenis), planschade en voor stichtingen geldt soms hetzelfde. Ook de afgelopen periode levert casuïstiek op waarmee de code kan worden afgebakend en verankerd binnen de eigen organisatie.

Voorlopige bronnen:
De code is ten tijde van deze publicatie nog niet vastgelegd of bekrachtigd. Bij deze enkele praktische handleidingen:
-  F.K. Buijn e.a. Corporate Governance in Nederland. Boom juridische uitgeverij, Den haag 2004. ISBN 90 5445 444.
-  Allen & Overy. De gevolgen voor bestuurders. Allen & Overy, Amsterdam